"بانک مقالات فارسی"

مقدمه

      تربیت کودک که موضوع بحث می باشد از مسائل مهم و موردتوجه دانشمندان جهان می باشد و درباره آن کتاب های بی شماری نوشته اند. اسلام نیز به این امر توجه کامل داشته و در قرآن کریم و احادیث، پیرامون تربیت کودک تعالیم بسیاری به مسلمین داده شده است.

     اسلام در تعالیم تربیتی خود به مفاهیم بسیاری از جمله وراثت، محیط، روحیات پدر و مادر، نژاد و .... توجه کافی و وافی داشته است. حتی در ادبیات عرفان اسلام داریم که هنگام تربیت یک کودک را سال ها قبل از تولدش دانسته و این خود نکته بسیار مهم و جالبی است که اگر پدر و مادری قصد دارند در آینده صاحب فرزندی شوند در سال های قبل از انقعاد نطفه، خودشان را تزکیه و تربیت نمایند و سپس اقدام به فرزند داری نمایند.

     «هر آنچه در زندگی نصیب شما می شود با خود بگویید که شایستگی دریافت آن را دارم. بر احترام و ارزشمند نفس خود اعتقاد داشته باشید.»

     اسلام به عنوان دینی پویا و انسان ساز در تربیت و ساختن شخصیت کودک عوامل مهم و موثری را مدنظر دارد از جمله: اوقات و زمان انقعاد نطفه، خلق و خوی پدر و مادر، ماکولات مادر قبل و در زمان بارداری، نحوه خلق و خوی مادر در زمان بارداری، وراثت، محیط و حتی قبل از همه اینها همسرگزینی که هرکدام از این عوامل مهم و غیر قابل تفکیک از هم هستند و به صورت زنجیره ای در تکوین و تکامل شخصیت و تربیت طفل موثر می باشد.

     به عنوان نمونه در قران آیه ای برای همسر گزینی داریم که در زمان دعا تکلیف نسل آینده بشر را تعیین می کند. این آیه عبارت است از: «والذین یقولون ربنا هب لنا من ازواجنا و ذریتنا قره اعین و اجعلنا للمتقین اماما»

     ترجمه: و آنان هستند که در هنگام دعا با خود می گویند: پروردگارا ما را از جفت مان فرزندانی مرحمت فرما که (خلف صالح) و مایه چشم روشنی ما باشند و ما را پیشوای اهل تقوا قرار ده.

     این آیه شریفه، متقین را در حال دعا به درگاه ایزد منان نشان می دهد که از جفت های طیب خود، از خداوند طلب فرزندان صالح می کنند و کل نسل را اهل تقوی و پرهیزکاری می خواهند.

توصیه های عملی و عبادی قبل از بارداری و ایام بارداری

     طبق روایات و توصیه های ائمه اطهار(ع) پدر و مادر قبل از بارداری و در ایام بارداری می­بایست سوره نور را بخوانند که در این میان تلاوت آیه نور  بیشتر توصیه شده است.

     طبق روایات برای هر یک از ماه های بارداری مادر برنامه ای توصیه شده است از جمله:

     ماه اول: خواندن سوره «یس» و «الصافات» در روزهای پنج شنبه و جمعه. خواندن نماز یومیه در اول وقت و قبل از نماز حتماً اذان و اقامه گفته شود.

     ماه دوم: خواندن سوره «الملک» در روزهای پنج شنبه و جمعه. روز پنج شنبه 140 مرتبه و روز جمعه 100 مرتبه صلوات  با «و عجل فرجهم». خواندن صلوات کبیره. «اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم و اهلک عدوهم و العن اعدائهم من الجن و الانس من الاولین و الاخرین.»

     ماه سوم: خواندن سوره «آل عمران» در روزهای پنج شنبه و جمعه. خواندن سوره قدر در یکی از رکعت نمازها. خواندن سوره «قدر» و «کوثر» و صلوات کبیره. 7 مرتبه استغفار بعد از هر نماز. 

     ماه پنجم: خواندن سوره «الفتح» روزهای پنج شنبه و جمعه. خواندن سوره «النصر» در یکی از نمازها.

     ماه ششم: خواندن سوره «واقعه» در روزهای پنج شنبه و جمعه. خواندن سوره «التین» شبها در یک نماز.

     ماه هفتم: خواندن سوره «انعام» پس از نماز صبح. فراموش نکردن اذان و اقامه. خواندن سوره «نحل» روز دوشنبه. خواندن سوره «یس» و «تبارک» در روزهای پنج شنبه و جمعه. خواندن سوره نور. خواندن سوره «قدر» و «توحید» در نمازهای یومیه. از ماه هفتم به بعد خواندن پنج سوره «حدید»، «حشر»، «صف»، «جمعه» و «تعابن» سفارش شده است.

     ماه هشتم: روز شنبه بعد از نماز صبح سوره «قدر» ده مرتبه خوانده شود. روز یک شنبه بعد از نماز صبح سوره «والتین» 2 مرتبه خوانده شود. روز دو شنبه بعد از نماز صبح سوره «یس». روز سه شنبه بعد از نماز صبح سوره «فرقان». روز چهار شنبه بعد از نماز صبح سوره «دهر». روز پنج شنبه بعد از  نماز صبح سوره «محمد». روز جمعه بعد از نماز صبح سوره «الصافات».

     ماه نهم: ذبح گوسفند برای سلامتی امام زمان. خواندن سوره های «والعصر» و «والذاریات» در نماز ظهر یا عصر. خواندن سوره «حج» در روز پنج شنبه و «فاطر» در روز جمعه. هر روز خواندن سوره «دهر».

      می بینیم که توصیه های عملی و عبادی اسلام در این نه ماه از نکات مهمی است که به آن پرداخته است. حال سوال پیش می آید که قبل از این نه ماه چه توصیه ها و راهبردهایی برای ما مسلمین دارد که همه بر تربیــت فرزند نقش دارد. در این جا به عامل وراثـــت از دیدگاه اسلام می پردازیم.

عامل وراثت

     دانشمندان در تحقیقات خود متوجه شدند که در هر سلول ذرات ریزی به نام کروموزم وجود دارد که در روی این کروموزم ها ذرات بسیار کوچکتری به نام ژن وجود دارد که عامل حقیقی وراثت این ذرات کوچکند.

      رسول اکرم و ائمه طاهرین علیهم السلام که حقایق را با نور وحی و الهام می دیدند به این قانون عظیم خلقت توجه کامل داشته و در بعضی روایات درباره این راز بزرگ سخن گفته و کلمه «عرق» را معرف عامل وراثت قرار داده اند. رسول اکرم می فرمود:

      انظر من ایی شیء تضع ولدک فان العرق دساس

    ببینید نطفه خود را در چه محلی مستقر می کنید، از قانون وراثت غافل مباشید، توجه کنید زمینه پاکی باشد تا فرزندان وارث صفات ناپسند نشوند.

     از حضرت علی (ع):

      حسن الاخلاق برهان کرم الاعراق.

     سجایای اخلاقی دلیل پاکی وراثت و فضیلت ریشه خانوادگی است.

      همان گونه صفات ظاهری طفل از پدر و مادرش بوسیله ژن انتقال می یابد سجایای اخلاقی و صفات پسندیده یا سیئات اخلاقی و ملکات ناپسند پدران و مادران نیز در فرزندان زمینه هایی را ایجاد می کند. پدران و مادران سخی و شجاع، فداکار و خدمتگزار اغلب فرزندانی پرمایه و با فضیلت می آورند و بر عکس از خاندانهای بخیل و زبون خودخواه و ترسو بیشتر بچه های پست و فرومایه متولد می شوند.

      در نظر اسلام فضائل یا رذائل پدران و مادران در فرزندان آثار قابل ملاحظه ای می گذارد و فرزندان وارث آن صفات پسندیده یا ناپسند خواهند بود. در قرآن کریم از زبان نوح پیغمبر فرموده است:

     «رب لا تذر علی الارض من الکافرین دیارا انک تذرهم یضلوا عبادک و لا یلد وا الا فاجرا کفارا»

      «پروردگارا این مردم کافر و گمراه  را از صفحه زمین برانداز چه آنها را به حال خود واگذاری از طرفی مایه گمراهی دگران می شوند و از طرف دیگر فرزندانی می آورند که جز آلوده و پلید نخواهد بود.»

     از مجموع مقدماتی این نتیجه بدست می آید که فرزندان در شکم مادر خلاصه ای از صفات ظاهری و معنوی پدر و مادر و اجداد و نیاکان دوردست خویش هستند و ده ها عوامل گوناگون وراثت و جهش می تواند در آنان تاثیر های کوچک و بزرگ و همچنین مفید یا مضری داشته باشد. اگر همه آن عوامل خوب و پسندیده و مفید و سودمند باشد بچه در شکم مادر خوشبخت و سعادتمند است و اگر همه یا بعضی از آنها بد و پلید اتفاق افتد باید گفت به همان نسبت بچه در شکم مادر شقی و بدبخت خواهد بود.

      قال رسول الله (ص):

     الشقی من شقی فی بطن امه و السعید من سعید فی بطن امه.

      بدبخت کسی است که در رحم مادر گرفتار شقاوت شود و خوشبخت کسی است که در رحم مادر سعادتمند باشد. 

دیوانگی

     یکی از صفات خطرناکی که از راه وراثت به فرزندان منتقل می شود جنون است. پدر و مادر دیوانه فرزند دیوانه می آورند و این خود قانون اجتناب ناپذیر طبیعت است. مولود دیوانه نه تنها خودش بدبخت است بلکه می تواند منشا بدبختی جامعه شود.

      اسلام در چند مورد برای برهم زدن عقد ازدواج تسهیلات قانونی مقرر کرده که یکی از آن موارد جنون است.

حماقت

     مردان و زنانی که دچار ضعف عقل و حماقت هستند بچه های ضعیف العقل می آورند و این خود یکی از بزرگترین بدبختی های فرد و خانواده و اجتماع است.

     «هر کس باید بداند که زناشویی با خانواده ای که به دیوانگی یا ضعف عقل یا الکلیسم آلوده است معادل با لگد کوبی قانون بقا نسل است و این لگد کوبی یک سری معایب و غمهای بی پایانی را برای مجرمین ببار خواهد آورد.»

      حضرت صادق (ع) از رسول اکرم روایت کرده است که فرمود:

     ایاکم و تزوج الحمقاء فان صحبتها بلاء و ولدها ضیاع.

      «از ازدواج با احمق بپرهیزید زیرا همنشینی با احمق مایه اندوه و بلا و فرزندش نیز بدبخت است.»

     در دین اسلام علی رقم مسائل اشاره شده که در اعقاد نطفه تاثیر گذار هستند و این تاثیر  در تربیت و راه و رسم زندگی کودک باقی می ماند به مسائل دیگری از جمله میگساری و الکل و ضعف فکری، آمیزش در حال مستی، تاکید کرده  و نسل این افراد را بدبخت ترین افراد معرفی کرده است.

     از اینکه در بعضی روایات در مورد انعقاد نطفه به پاره ای از حوادث جوی مثل زلزله و طوفان و وزش بادها و امثال آنها توجه شده و مواقعه مکروه است یا در مورد نوع غذاها بخصوص برای زنان باردار اولیاء اسلام سفارش کرده اند معلوم می شود که عوامل جوی یا مواد غذایی روی ساختمان روحی فرزندان آثار مطلوب یا نامطلوبی دارند.

 

سرنوشت

     نکته دیگر که برای پایان این بحث در نظر گرفته ام، این است که سعادت ها و شقاوت ها، خوشبختی ها و بدبختی ها که همگی بر روی تربیت طفل تاثیر می گذارند در شکم مادر نصیب فرزند می شود دو قسم است: بعضی از آنها بصورت سرنوشت قطعی و اجتناب ناپذیر است و تا پایان عمر با فرزندان خواهد بود مثل دیوانگی و کوری مادرزاد و در این قبیل موارد شرائط رحم علت تامه آنها است. ولی بعضی از بدبختی ها و خوشبختی های جسمی و روانی است که در رحم مادر بطور زمینه مساعد و قابلیت برای فرزند ایجاد می شود و در واقع شرائط رحم علت العلل است. در این قبیل موارد سعادت و شقاوت رحم مادر سرنوشت قطعی نیست بلکه ملاک بقا یا محو آن صفات پسندیده یا  ناپسند عوامل تربیتی و شرائط مساعد یا نامساعد است. پدران پاکدل و با ایمان و مادران عفیف و با فضیلت از نظر شرایط وراثت فرزندان خوب و پاکدل می آورند، اطفال آنان در رحم مادر سعادتمند و خوشبخت خواهند بود، علل و عوامل انحراف موروثی در آنان نیست. ولی نمی توان گفت این سعادت تا پایان عمر حتماً باقی خواهد ماند زیرا ممکن است مربی بد و محیط ناپاک سیر تکامل را عوض کند و سجایای موروثی و صفات پاک معنوی را بدست فراموشی بسپارد و همین طور برعکس.

     لذا رسول اکرم می فرمود:

     السعید قد یشقی و الشقی قد یسعد.

     «گاهی سعید شقی و بدبخت می شود و گاهی شقی براه سعادت و خوشبختی می رود.»   

      حضرت علی (ع) می فرماید:

      والسعید من وعظ بغیره والشقی من انسخدع لهواه و غروره.

     خوشبخت و سعادتمند کسی است که از دیگران پند بپذیرد و خود را به پاکی پرورش دهد و شقی و بدبخت کسی است که از تمایلات نامشروع و غرور خویشتن فریب خورد و به ناپاکی گراید.

     خوشبخت و سعادتمند کسی است که از دیگران پند بپذیرد؛ این کلام امام علی(ع) نشان دهنده این است که اسلام قبل از تولد هر کودکی راه و اصول تربیت او را یاد داده و متذکر شده  است و اگر این گفته ها را بپذیریم کودکمان سعادتمند است و در غیر اینصورت شقی و بدبخت است. درواقع تربیت نادرست نیز باعث بدبختی و تیره روزی فرد می شود. من حیث المجموع تربیت در سعــادت و شقاوت بشر نقش فوق العاده مهمی دارد و بخواست خداوند چه بســا سرنوشت های شوم به سرنوشت های سعادتمند تبدیل شود.

      خلاصه اینکه سعادت و شقاوت را از مجموع عوامل موروثی و تربیتی باید جستجو کرد که امام صادق از امام علی (ع) در مورد این اصل چنین فرموده است:

     ان حقیقه السعاده ان یختم للمرء عمله بالسعاده و ان حقیقه الشقاء ان یختم للمرء عمله بالشقاء.

     «حقیقت سعادت عبارت از این است که عمل آدمی سعادت پایان پذیرد و حقیقت شقاوت عبارت از پایان یافتن عمل به بدبختی و شقاوت است.»

      یعنی تمام عوامل موروثی را باید روی هم ریخت و مجموع اعمال یک انسان را که محصول کلیه آن عوامل است، من حیث المجموع مطالعه کرد.

تاثیر مادر در تکوین جنین

     چرا اخبار ملاک سعادت و شقاوت را رحم مادر دانسته و از صلب پدر اسمی نبرده است؟ سهم مادر در ساختمان فرزند به مراتب بیش از پدر است. با انعقاد نطفه در رحم سلول اولیه فرزند تکوین می شود و پدر و مادر به طور متساوی در آن سهیمند ولی مادر از نظر دوران حمل و تغذیه کودک در رحم سهم بیشتری در ساخت جسم و جان فرزند بدست می آورد. به همین جهت تاثیر مادر در خوشبختی و بدبختی فرزند بیشتر از پدر است. به همین جهت سلامت و مرض، پاکی و ناپاکی، مستی  و مسمومیت مادر در جنین اثر مستقیم دارد.

      «وظیفه مرد در تولید مثل کوتاه است ولی از آن به بعد زن تقریباً نه ماه به طول می انجامد و در این مدت جنین بوسیله موادی که با خون مادر پس از تصفیه در جفت به او می رسد تغذیه و رشد می کند.»

     وقتی حضرت سجاد را به ولادت مولودی بشارت می دادند نمی پرسیدند پسر است یا دختر بلکه از اندام معتدل و ساختمانی سالم او سوال می کرد. چون خبر سلامتش را می شنید می گفت خدایرا شکر که او را قبیح و ناموزون نیافریده است. با این بیان اهمیت رحم مادر در خوشبختی و بدبختی فرزند به خوبی روشن می شود. اگر روایات سعادت و شقاوت را در رحم مادر دانسته و از پدر نامی نبرده است برای این است که ساختــمان کودک و سرچشــمه بدبختی ها و خوشبختــی هایش رحم مادر است. مادرانی که گرفتار انحراف های اخلاقی و امراض معنوی هستند فرزندان مبتلا و آلوده می زایند.

     مهم آنکه مبتلایان به امراض جسمی به علت درد و تب زود می فهمند که مریضند ولی ناخوشی های روحی و عوارضی که تدریجاً بار می آورد بی صدا و بدون درد است. مریض موقعی متوجه می شود که مرض مزمن و ریشه دار شده و انحراف های مهم و گاهی غیر قابل جبرانی ببار آورده است.